Kankerpatiënten en hun familie

Wat is radiotherapie? Patiënten en hun familie kunnen hier uitgebreide informatie vinden over radiotherapiebehandelingen in België.

Toegang 

Medische professionals en radiotherapie-oncologie

Als medische professional bent u vertrouwd met het concept radiotherapie. Bezoek deze pagina's voor een benadering vanuit medisch standpunt.

Toegang 

Beleidsmakers in de zorg en radiotherapie-oncologie

Radiotherapie is niet zoals andere medische vakgebieden. Dit onderdeel beschrijft bestaande kwaliteitsinitiatieven en kosteneffectiviteit.  

Toegang

Home > Nieuws

Nieuws

Radiotherapie voor borstkanker

Patiëntvriendelijker en effectiever

Om patiënten met borstkanker te bestralen, heeft het UZ Gent een nieuwe buikligpositie én een nieuwe therapietafel ontwikkeld. Dat maakt radiotherapie nog veiliger - en helpt ons om de behandelduur te verkorten door minder maar hogere fracties toe te dienen.

Bij borstkankerpatiën­ten die borstsparende chirurgie hebben gehad, halveert radiotherapie de kans op recidieven en verhoogt ze de langetermijnoverle­ving. Een nadeel is dat radiothera­pie ook schade kan toebrengen aan gezonde weefsels, zodat de borst blijvend verhardt en de huid ver­dunt en verkleurt. Randbestraling van het hart en de longen verhoogt dan weer de kans op hartaandoe­ningen en longkanker. Wereldwijd wordt daarom geprobeerd om de toxische effecten van radiotherapie te verminderen en tegelijk het patiënten comfort te verhogen. In die zoektocht loopt de dienst Radio­therapie van het UZ Gent voorop.

De dienst Radiotherapie van het UZ Gent heeft een nieuwe buikligpositie voor de behan­deling ontwikkeld. Waarom was dat nodig?

Prof. dr. Wilfried De Neve: 'Ruglig wordt nog altijd als de standaardpo­sitie beschouwd, al is die anato­misch duidelijk minder gunstig: de borst spreidt zich namelijk uit over longen en hart. in buiklig komt de borst door de zwaartekracht ver­der weg van hart en longen, zodat we randbestraling van die risico­-organen beter kunnen vermijden. In buiklig versmalt de borst en verdwij­nen huidplooien: dat levert een be­tere dosisverdeling op, met kortere bestralingstrajecten door de borst. Bij patiënten die we in buiklig be­stralen, konden we de acute toxici­teit tot een derde verminderen en de dosis voor de longen zelfs halveren.'

Niets dan voordelen dus?

‘Jammer genoeg niet. In de klassieke buiklighouding ligt de patiënt met beide armen boven het hoofd. Dat is niet comfortabel. Met de bestaande therapietafels is de positionering bovendien minder precies en kun­nen we de buikligpositie moeilijk exact reproduceren van de ene sessie naar de volgende. De buiklig met beide armen boven het hoofd heeft vooral grote nadelen voor zwaarlij­vige patiënten en voor patiënten die ook bestraling van de lymfeklieren nodig hebben: het steunplatform waarop de armen en het hoofd rus­ten, zit in de weg van de stralings­bundels. Bovendien zijn niet alle patiënten in staat om de arm aan de geopereerde zijde te strekken, zeker niet als ze een lymfeklierdissectie hebben ondergaan. Daarom hebben we een nieuwe buikligpositie uitgedokterd, met de arm aan de geopereerde zijde langs het lichaam - zoals bij de crawlslag in het zwemmen.'

 Waarom is die crawlhouding beter? 

'Ze is comfortabeler voor de pati­ënt en anatomisch gunstig om de lymfeklieren te bestralen. Ons pro­bleem was dat we geen geschikte behandeltafels vonden om die positie te ondersteunen. Dat was natuurlijk een uitgelezen kans om zelf een therapietafel te ontwerpen. Daarvoor werkten we samen met het Industrial Design Center van de Associatie UGent. Die tafel moest de patiënte comfortabel en stabiel on­dersteunen en de stralingsbundels optimaal toegang geven.'

Prof. dr. Wilfried De Neve

Hoever staat dat onderzoek nu?

'Na een lang proces van testen en verbeteren hebben we prototy­pes ontwikkeld die we konden uitproberen bij patiënten. Met suc­ces: 9 op de 10 patiënten vinden de nieuwe therapietafel een stuk comfortabeler. Doordat de lymfe­klieren toegankelijk en ontspannen zijn, kunnen ze optimaal worden bestraald. En doordat we in de vloer een extra positioneringslaser aanbrengen, kunnen we de patiënt preciezer positioneren en nauw­keuriger bestralen, wat de toxiciteit voor het gezonde weefsel en de risico-organen verder terugdringt. De UGent heeft een patent geno­men op het ontwerp. Momenteel loopt de procedure om ons proto­type door het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) te laten erkennen als medical device.'

Wat is de volgende stap?

'Zodra de FAGG-vergunning er is, zetten we een gerandomiseerde kli­nische studie op bij 400 patiënten, in het UZ Gent en in twee andere centra. Daarin vergelijken we de bij­werkingen in ruglig en in de crawl­positie: hoe zit het met de acute toxiciteit, de cosmetische resultaten en de dosis op longen en hart? We zijn er nagenoeg zeker van dat de resultaten positief zullen zijn voor de crawlhouding. Dan ligt de weg vrij om van die crawlhouding we­reldwijd de nieuwe standaardpositie te maken.'

De crawlpositie en de nieuwe therapietafel dringen de toxi­citeit van radiotherapie verder terug. Dat kan helpen om de behandelduur te verkorten?

‘Zeker. De standaardbehandeling om­vat momenteel 25 fracties van 2 Gray(Gy), gespreid over 5 weken. Bij sommige patiënten zijn bijkomende bestralingen van het tumorbed no­dig. Dat kan het aantal fracties doen oplopen tot 30, 33 of zelfs 35 en de behandelingsduur tot 7 weken. Die behandelduur kun je verkorten door hypofractionering: je dient de patiënt dan hogere fracties toe.'

Onderzoekers in het Verenigd Koninkrijk en Canada hadden al aan­getoond dat een behandeling met 15 fracties even effectief was om de tumor onder controle te houden, maar dat ze wel meer toxiciteit ople­verde. Wij hebben die studie overge­daan, bij patiënten in buiklig en met intensiteitsgemoduleerde radiothe­rapie. Zo konden we de acute toxici­teit verlagen. Daarom zijn we overge­stapt op 15 fracties als standaard.'

Intussen lopen in het UZ Gent al tests met vijf fracties?

'Dat noemen we Highly Accelerated Irradiation in 5 Fractions (HAI-5). Die behandeling hebben we onder­zocht bij een groep van een 100-tal patiënten. De patiënten met HAI-5 kregen in 12 dagen 5 fracties van 5,7 Gy. Ze werden vergeleken met een groep patiënten die met 15 fracties werden behandeld. De conclusie: bij de patiënten die HAI-5 kregen, lag de acute toxiciteit lager. Dat valt te verklaren met nieuwe in­zichten in de effecten van radiotherapie op het immuunsysteem. Met grotere fracties kun je die effecten veel beter moduleren: je kunt de antitumorale immuun effecten ver­sterken en de effecten op gezonde weefsels onderdrukken, zonder ver­lies aan effectiviteit.'

Mijn prognose: over enkele jaren wordt de behandeling met 5 fracties de standaard.

Wat betekent dat allemaal voor de behandeling van patiënten met borstkanker?

'Mijn prognose is dat de behande­ling met 5 fracties over enkele jaren de standaard wordt en dat we zelfs evolueren naar 3 of 2 fracties. Dat is niet alleen veel comfortabeler voor de patiënt, maar het maakt radiotherapie ook flexibel inzetbaar. De behandeling van borstkanker wordt multidisciplinair en patiënt-specifiek: chirurgie, radiotherapie en chemotherapie willen we op het juiste moment inzetten. Met lange bestralingsperiodes lukt dat niet zo goed. Als je evolueert naar 5 fracties of minder kan dat wel. Dan zou je bijvoorbeeld radiotherapie kunnen inplannen voor de chirurgie. Je kunt dan dezelfde antitumorale effecten krijgen, maar met een dosis die 25 procent lager ligt, zodat de ra­diotherapie nog veiliger wordt.'

 Dienst Radiotherapie UZ Gent De Pintelaan 155, 9000 Gent tel 09 332 30 15

14 juni 2017

« Terug